Saturday, 20 October 2018
Văn Hóa

Sức mạnh của âm nhạc, hình ảnh, ngôn từ (Kỳ 4): Ngôn từ – khi là thiên thần, khi là ác quỷ


Từ những bản nhạc giao hưởng của Beethoven, Schubert, Mozart… đến nhạc Rock của Heavy Metal, Led Zeppelin, Guns N’ Roses; từ những bức tranh thời Phục Hưng của Raphael, Leonardo Da Vinci, Titian… đến những bức ảnh khỏa thân thời hiện đại; từ bức tượng David trứ danh của Michael Langelo đến con búp bê ma Anabelle của phim kinh dị Hollywood; từ những kiệt tác văn chương của Ngô Thừa Ân, Tào Tuyết Cần, William Shakespear, Victor Hugo… đến những tác phẩm văn học theo trường phái hiện đại và hậu hiện đại, những ngôn tình, đam mỹ… nhân loại chúng ta vẫn đang vô tư thụ hưởng những sản phẩm tinh thần mà chưa có mấy ai thực sự quan tâm xem ảnh hưởng của thông tin mà những tác phẩm âm nhạc, hội họa, hình ảnh và ngôn từ ấy lên sức khỏe tâm thần và thể xác của chúng ta như thế nào.

Bài viết dài kỳ này thử giải đáp những câu hỏi ấy theo một góc nhìn khác, trên cơ sở tổng hợp cả những khám phá gần đây của khoa học và những kinh nghiệm cổ xưa.

Chẳng biết ngôn ngữ có từ khi nào, chỉ biết chắc một điều, hễ có cuộc sống quần thể là phải sinh ra ngôn ngữ. Ban đầu là lời nói, sau đến chữ viết. Ngôn ngữ là phương tiện để trao đổi thông tin, là quy ước chung để quần thể sinh vật có thể hiểu nhau. Ngôn ngữ nhân loại phức tạp nhất vì nhận thức của loài người về thế giới là đa dạng nhất. Do vậy, cần đặt định ra các khái niệm và chia sẻ các khái niệm đó với nhau bằng lời nói, văn tự. Một lời nói, một từ không chỉ truyền tải khái niệm mà còn mang trong mình cả tư tưởng, tình cảm, thái độ… của con người đối với sự vật xung quanh.

Từ những lời lẽ tuyệt vời thanh tao hàm súc của Đường thi đến những ca từ mang nhiều cảm xúc, đến ngôn ngữ đời thường hoặc kể cả những dòng trạng thái (status) tưởng như vô thưởng vô phạt trên mạng xã hội Facebook đều ngầm chứa những sức mạnh có tác động không thể ngờ. Lời nói có thể nâng ta lên chín tầng xanh, khiến ta lâng lâng như cưỡi mây đạp gió, cũng có thể có sức bắn phá sát thương ghê gớm đối với tâm trí và cả thể xác.

Người xưa có câu: “Lương ngôn nhất cú tam đông noãn, ác ngữ thương nhân lục nguyệt hàn”, có nghĩa là: Thiện ý một lời ấm ba đông, ác khẩu lạnh người sáu tháng ròng. Hôm nay, chúng ta có thể nhìn thấy hình ảnh, thậm chí ngửi thấy tác động của lời thiện và lời bất thiện ấy trong những thí nghiệm với nước của tiến sĩ Masaru Emoto.

Những thí nghiệm về tác động của ngôn từ đối với nước của tiến sĩ Masaru Emoto

Trong các kỳ trước, chúng ta đã được tiếp cận sơ qua với những kết quả thí nghiệm của tiến sĩ Emoto khi cho nước tiếp xúc với ngôn từ. Trong kỳ này, chúng ta đi sâu hơn vào phân tích và ứng dụng của những thí nghiệm ấy trong đời sống.

Tác động của văn tự

Một trong những tinh thể nước đẹp nhất của cuộc thí nghiệm, đó là khi người ta bọc quanh chai nước với từ “Tình yêu và lòng biết ơn”:

Chứng tỏ rằng, tình yêu và lòng biết ơn có sức mạnh vô địch trong ngôn ngữ loài người.

Khi tiến sĩ Emoto cho nước xem từ “cảm ơn” bằng nhiều ngôn ngữ khác nhau, các tinh thể nước tạo ra đều hết sức cân đối, hoàn chỉnh và tuyệt đẹp dù hình dáng có khác nhau chút ít. Điều ấy chứng tỏ dù từ “cảm ơn” có các cách phát âm khác nhau, nhưng khái niệm mà các dân tộc đặt định ra cho nó là giống nhau. Nói cách khác, nó cùng mang một thứ tín tức. Do vậy, tác động của nó với nước là tích cực tương đương.

Các bạn sẽ chứng kiến “Thiện ý một câu ấm ba đông” bằng hình ảnh:

Cũng như thế, những từ ngữ mang tính sát thương hay đe dọa thì cũng mang theo tín tức xấu trong những khái niệm ấy, bất kể nó thuộc ngôn ngữ của dân tộc nào. Và sau đây là minh chứng bằng hình ảnh của “lời ác lạnh người sáu tháng ròng”:

Cùng một câu văn cầu khiến, nhưng ở dạng mệnh lệnh thức “Làm đi!” thì tinh thể nước đen tối đáng sợ giống như khi đọc được từ “Quỷ dữ”, còn nếu ở dạng cầu khẩn nhẹ nhàng “Hãy làm nào!” thì tinh thể nước lại rất cân đối, đẹp đẽ.

Tác động của lời nói

Trước hết mời bạn đọc theo dõi một vài kết quả thí nghiệm.

Một gia đình người Nhật đã tiến hành thử nghiệm về tác động của lời nói. Họ đựng cơm trong hai lọ thủy tinh, trong vòng một tháng hàng ngày họ đều nói “Cảm ơn” với một lọ và “Đồ ngốc” với lọ còn lại, cả người lớn và trẻ nhỏ đều rất chăm chỉ thực hiện việc này hàng ngày.

Một tháng sau, cơm được nghe “Cảm ơn” bắt đầu lên men, với mùi thơm ngọt ngào như kẹo mạch nha, trong khi cơm phải nghe “Đồ ngốc” bị mục nát và chuyển sang màu đen.

Sau khi câu chuyện được lan truyền có hàng trăm gia đình khắp Nhật Bản đã tự tiến hành thí nghiệm này. Kết quả được thông báo là giống nhau. Có gia đình đã thử một biến thể khác của thí nghiệm. Giống như những gia đình khác, họ nói “Cảm ơn” với lọ đựng cơm thứ nhất và “Đồ ngốc” với lọ cơm thứ hai, và tiếp đó họ chuẩn bị một lọ cơm thứ ba đơn giản chỉ là bỏ mặc nó.

Kết quả thế nào? Cơm bị bỏ mặc thực tế còn mục nát trước cả cơm bị nói “Đồ ngốc”. Khi những người khác tiến hành thí nghiệm tương tự, kết quả một lần nữa là giống nhau. Có vẻ như là bị chế nhạo thực tế còn không tổn thương bằng bị bỏ rơi.

Nhưng không chỉ có thế, tiến sĩ Emoto đã mang ba loại lọ cơm đó tới một trường tiểu học và các học sinh nói “Cảm ơn” với cơm trong cả ba lọ. Chẳng mấy chốc, cơm trong cả ba lọ đều lên men và bắt đầu tỏa ra mùi thơm dễ chịu – kể cả phần cơm đã bị hỏng.

Hóa ra “Thiện ý một lời ấm ba đông, ác khẩu lạnh người sáu tháng ròng” không chỉ có hình ảnh mà còn gây ra cả mùi nữa, mùi thơm hay mùi thiu thối tùy thuộc đó là lời thiện hay ác khẩu. Ta nhớ rằng, hạt cơm cũng chính là nước.

Ở một thí nghiệm khác trong cuốn “Bí mật của nước” của tiến sĩ Emoto, một cô bé 10 tuổi thực hiện thí nghiệm tương tự với cơm. Tuy nhiên, thay vào đó cô sử dụng hạt giống hoa hướng dương. Cô tiến hành gieo hai cây hoa hướng dương. Một cây cô nói với nó hàng ngày “Đồ ngốc”. Cây kia cô nói lời “Cảm ơn”. Kết quả là cây tiếp xúc với  từ “Đồ ngốc” có thân cây cong vẹo và lá nhăn nheo. Cây tiếp xúc với từ “Cảm ơn” lớn lên với cành lá đầy đặn và sum suê. Khi nhìn qua kính hiển vi người ta thấy lá của cây tiếp xúc với lời “Cảm ơn” thật dày dặn, còn lá cây tiếp xúc với lời “Đồ ngốc” thật yếu ớt và mỏng mảnh.

Điều này giải thích một hiện tượng mà khoa học trước nay đã bất lực không hiểu nổi. Trên quần đảo Solomon ở Nam Thái Bình Dương có một bộ lạc có cách đốn cây rất kỳ lạ. Nếu cây lớn quá không thể chặt bằng rìu, thì người dân ở đây sẽ đốn nó bằng cách tụ tập xung quanh cây từ khi bình minh, họ hướng mặt vào nó rồi đồng thanh chửi bới, sỉ vả nó. Họ liên tiếp làm như vậy trong vòng 30 ngày, cây sẽ chết và đổ xuống. Theo những người dân bản địa, họ đã dùng cách này rất lâu và không hề thất bại.

Bạn đọc nhớ cho, nước ở trong cây cũng rất nhiều. Hóa ra chả cần lạnh người đến sáu tháng ròng, mới 30 ngày mà một cây cổ thụ khổng lồ đã không chịu nổi những lời ác ý.

Ta không có hình ảnh của thí nghiệm với cây, nhưng với quan điểm cây cũng là nước, ta xem nước phản ứng ra sao khi các em nhỏ nói lời “Cảm ơn” hay nói “Đồ ngốc” hay “Bạn thật đáng yêu” nhiều lần, hay đơn giản là bỏ mặc nước.

Trong loạt thí nghiệm thứ hai, một tu sĩ đã cầu nguyện lặp đi lặp lại bài kinh Phật trước một cái hồ trong vòng một giờ. 15 phút sau bài cầu kinh đó, nhóm thử nghiệm của tiến sĩ Emoto bằng mắt thường đã nhìn thấy rõ ràng nước hồ đã trong sạch hơn, họ có thể nhìn thấy rõ cả chiếc lá dưới đáy hồ mà trước đó nó bị che phủ bởi nước đục. Tiếp đó, họ so sánh bức ảnh tinh thể nước hồ trước và sau khi đọc bài kinh Phật. Bạn đọc có thể so sánh chúng trong bức ảnh dưới đây:

Còn đây là kết quả với tinh thể nước khi 500 người cùng đứng quanh hồ đọc lời cầu nguyện:

Tinh thể nước ở một số hồ ở Thụy Sĩ trước và sau khi đọc lời cầu nguyện:

Thử lý giải xem tác động của lời nói khác với văn tự ra sao?

Tác động của lời nói bao gồm hai phần chính: Tác động của âm thanh và tác động của từ ngữ.

Âm thanh chính là tần số rung. Tương ứng với mỗi tần số rung cao hay thấp thì nó sẽ tác động vào các lớp thân thể khác nhau và gây ra những tác động tích cực hay tiêu cực khác nhau. Bạn đọc có thể xem lại bài viết Kỳ 2: Vì sao âm nhạc ẩn chứa sức mạnh vĩ đại vô hình?

Một lời “Cảm ơn” với một từ “Cảm ơn” được viết ra có tác động không hoàn toàn giống nhau.

Cũng tương tự như thế, một lời “Đồ ngốc” và một từ “Đồ ngốc” cũng không hoàn toàn giống nhau.

Khi bạn viết ra một từ “Đồ ngốc” và bạn gửi nó cho người khác, họ sẽ hiểu đó theo nguyên nghĩa của nó là đồ ngốc. Nhất là nếu đó là một người lạ.

Nước cũng thế, nước không có sự thiên vị, nước phản chiếu chính xác tín tức của từ “Đồ ngốc”.

Nhưng nếu bạn nói từ “Đồ ngốc” với người thân với ánh mắt trìu mến, giọng nói thân thương thì “đồ ngốc” lại không hoàn toàn là đồ ngốc. Đó chỉ là một lời mắng yêu.

Cũng thế, nếu bạn nói ra lời “Cảm ơn” với phong cách lạnh lùng khách sáo, bạn nói cho xong việc, thì đối tượng tiếp nhận cũng không cho đó là một lời cảm ơn. Vì nó không phải lời tận đáy lòng.

Âm sắc của lời nói trầm ấm hay the thé, âm điệu vui tươi nghịch ngợm hay buồn thảm, ấm áp hay lạnh lùng… cho đến cả vẻ mặt dáng điệu, giọng cười của người nói đều đóng góp vào tác động chung của lời nói ấy. Điều này là khác hẳn với khi bạn viết từ ngữ ấy ra và ấn nút “send” gửi đi cho người khác đọc. Vì về lý thuyết là cùng một nội dung, nhưng tín tức của lời nói phức tạp và tổng hợp hơn của từ ngữ.

Vậy nên, chúng ta cần hết sức lưu ý trong việc giao tiếp bằng văn bản ở khoảng cách xa. Nó có tác động khác hẳn với việc mặt đối mặt trao nhau lời nói. Những từ ngữ hàm ý đùa cợt vô hại có lúc lại bị hiểu sai thành những lời chế giễu. Với người càng lạ càng phải khách khí vì trong ký ức của họ hoàn toàn chưa có khái niệm đúng về mình. Khi ấy càng phải chú ý hơn về từ ngữ trong thư qua tin lại hay thậm chí là chat chit. Một từ “Đồ ngốc” viết ở trong thư sẽ luôn là một từ “Đồ ngốc” trong cách hiểu của người đọc thư. Nó không hoàn toàn giống từ lời “Đồ ngốc” nói trực tiếp.

Chúng ta hãy xem xem nếu nước đọc được cả hai từ “Cảm ơn” và “Đồ ngốc” thì biểu hiện ra sao:

Từ “Cảm ơn” đã vớt vát cho từ “Đồ ngốc”. Cũng giống như lời “Đồ ngốc” được nói một cách trìu mến như một lời mắng yêu với người đã quen thân.

Ứng dụng của những hiểu biết này

Một trong vô vàn ứng dụng khi chúng ta hiểu được tác động tích cực và tiêu cực của ngôn từ lên thế giới con người và sự vật xung quanh đó là việc chúng ta xử lý với những tin đồn, những lời thị phi. Chúng ta thấy lọ cơm được cảm ơn lên men thơm phức, cơm bị xỉ vả với từ “Đồ ngốc” thì mục nát, thiu thối. Nhưng lọ cơm bị bỏ mặc còn thiu nhanh hơn cả lọ cơm bị xỉ vả.

Những lời thị phi, những bịa đặt dối gian cũng thế, nó sẽ chết sớm nếu chúng ta bỏ mặc không lý gì đến nó. Chúng ta còn quan tâm đến nó, dù với ác ý thì vẫn còn cấp năng lượng để nó tiếp tục sống.

Một trong những thủ đoạn chính trị của các nhà cầm quyền nham hiểm từ xưa đến nay là xóa sạch mọi ký ức của dân chúng về những nhân vật chính diện làm chính quyền e sợ. Nhất là nếu họ có thể ảnh hưởng đến dân chúng. Nhiều nhà ái quốc, các anh hùng dân tộc không bị xét xử công khai mà bị quăng vào ngục tối chết trong lặng lẽ. Hoặc nếu không thì họ bị quản thúc và bị cắt đứt mọi liên hệ với đời thường. Không hề có lời nào được đề cập đến họ trong sách vở và các phương tiện thông tin đại chúng. Họ bị đối xử như chưa từng tồn tại trong cuộc đời.

Một ví dụ tiêu biểu là sự kiện thảm sát sinh viên và người biểu tình tại quảng trường Thiên An Môn – Bắc Kinh ngày 4/6/1989. Hiện nay, do sự bưng bít thông tin của chính quyền Trung Quốc, lớp trẻ trong nước họ hầu hết không biết sự việc này đã từng xảy ra.

Đó chính là hình ảnh của lọ cơm thứ ba bị bỏ mặc.

Sức mạnh của ngôn từ trong văn chương, lịch sử

Bạn đọc có thể tự tìm hiểu vô vàn những ví dụ trong các tác phẩm văn học, lịch sử, âm nhạc, phim ảnh với một góc nhìn mới từ kết quả thí nghiệm của tiến sĩ Emoto mà loạt bài đã giới thiệu. Ở đây người viết chỉ đưa ra một vài minh họa ngắn.

Chúng ta đã biết những nhà truyền đạo Thiên Chúa tài giỏi luôn có trí tuệ uyên bác, khả năng biện bác sắc sảo cùng với chất giọng quyến rũ. Chúng ta hãy thưởng thức một đoạn mô tả về sức ảnh hưởng của lời nói của Đức Hồng Y Montanelli trong tiểu thuyết “Ruồi Trâu” viết bởi nữ nhà văn Ethel Lilian Voynich:

“Áctơ ngồi trong thư viện trường dòng thánh Pidơ, đang lần giở từng tập bản thảo những bài giảng đạo. Đó là một chiều tháng Sáu oi ả. Khung kính các cửa sổ đều mở toang, cửa chớp khép nửa chừng. Môngtaneli, cha giám đốc trường, ngừng viết và âu yếm nhìn mái tóc đen cặm cụi trên những trang giấy.

– Không tìm thấy ư, carino? Không sao. Phải viết lại thôi. Chắc cha xé tờ ấy đi rồi làm con phải phí công ngồi lại.

Tiếng Môngtaneli cất lên khe khẽ, nhưng rất lắng sâu và du dương. Giọng trong như bạc làm cho tiếng nói có một sức quyến rũ lạ thường. Đó là tiếng nói của một nhà hùng biện bẩm sinh, một thứ tiếng nói uyển chuyển giàu âm điệu. Mỗi khi cha giám đốc nói với Áctơ thì lúc nào tiếng nói ấy cũng đượm vẻ trìu mến.”

Còn thừa tướng Gia Cát Lượng của Thục Hán không dùng chất giọng du dương như của Montanelli, hay dùng âm lượng như Trương Dực Đức quát chết cả Hạ Hầu Kiệt ở cầu Trường Bản. Nhưng lý luận của ông sắc bén và đanh thép khiến “Vương Lãng nghe xong, khí uất đầy ruột, kêu hú lên một tiếng, ngã lăn xuống đất mà chết”.

Người sau có thơ khen Khổng Minh rằng:

“Binh mã ra Tây Tần,
Hùng tài địch muôn quân.
Nhẹ đưa ba tấc lưỡi,
Mắng chết lão gian thần!”

(Hồi 93 Tam Quốc Diễn Nghĩa)

Gia Cát Lượng. (Ảnh: youtube.com)

Hãy cẩn trọng với những lời ta nói, những gì ta nghe và đọc

Người Huế có câu phương ngôn “lời nói đọi máu”, đọi là cái bát theo ngôn ngữ địa phương. Lại có câu “lời nói gói tội” hay “uốn lưỡi bảy lần trước khi nói”. Những câu nói ấy khuyên ta phải luôn cẩn trọng với lời nói vì ảnh hưởng lớn mạnh của nó với cả người nói và người nghe là điều không dễ kiểm soát. Những câu phương ngôn về lời nói rất nhiều nhưng không phải lúc nào chúng ta cũng dành cho chúng sự đồng tình và trân trọng xứng đáng. Nhưng những thí nghiệm về tác động của ngôn từ đối với sự hình thành tinh thể nước đã cho chúng ta những lý giải mới và một góc nhìn mới.

Và vì cơ thể chúng ta cũng là nước, một bình nước di động, cho nên nó cũng phản ứng tương tự như nước dùng trong thí nghiệm của tiến sĩ Emoto. Bình nước ấy chính là vật chứa tín tức của ngôn từ. Chúng ta đọc sách gì, chúng ta nghe gì, chúng ta nói gì thì lâu dần chúng ta sẽ chính là thứ ấy.

Thay cho lời kết

Bạn đọc thân mến, qua bốn kỳ của loạt bài “Sức mạnh của âm nhạc, hình ảnh và ngôn từ”, tác giả đã chia sẻ với bạn đọc kết quả thí nghiệm với nước của tiến sĩ Masaru Emoto, từ đó phân tích sâu thêm tác động của âm nhạc, hình ảnh và ngôn từ lên con người và thế giới chúng ta đang sống. Chúng ta biết trong thế giới thông tin ngày nay, đâu đâu cũng là âm thanh, hình ảnh và ngôn từ. Hàng ngày chúng ta tiếp xúc với một lượng thông tin khổng lồ. Nếu chúng ta không ý thức được tác động vô hình của chúng với thân và tâm của chúng ta thì e rằng ấy là một sự thiếu trách nhiệm đối với bản thân mình. Thế còn những sản phẩm âm nhạc, phim ảnh mà tổng hợp cả âm thanh, hình ảnh, ngôn từ thì sao? Sức ảnh hưởng của chúng thật là ghê gớm. Đó sẽ là nội dung của bài viết kỳ sau.

Bình Nguyên

Có thể bạn quan tâm: